star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
બંધારણનું માળખું: એક નજરે
ભારતનું બંધારણ જ્યારે અમલમાં આવ્યું (26 જાન્યુઆરી 1950) ત્યારે તેમાં કુલ 22 ભાગો, 8 પરિશિષ્ટો (અનુસૂચિઓ) અને 395 અનુચ્છેદો હતા.
વર્તમાન સ્થિતિમાં:
- ભાગો (Parts): 25
- પરિશિષ્ટો (Schedules): 12
- અનુચ્છેદો (Articles): 470 થી વધુ (મુખ્ય ક્રમ 395 જ છે, પણ પેટા-કલમો ઉમેરાઈ છે).
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
બંધારણના 12 પરિશિષ્ટો (Schedules)
પરિશિષ્ટો એ બંધારણની કલમોની વિસ્તૃત સમજૂતી આપે છે. 12 પરિશિષ્ટો નીચે મુજબ છે:
- પ્રથમ: રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના નામ અને સીમાઓ.
- બીજું: રાષ્ટ્રપતિ, રાજ્યપાલ અને ન્યાયાધીશોના પગાર-ભથ્થા.
- ત્રીજું: મંત્રીઓ અને ન્યાયાધીશો માટે શપથ (Oaths).
- ચોથું: રાજ્યસભામાં બેઠકોની વહેંચણી.
- પાંચમું: અનુસૂચિત વિસ્તારો અને જનજાતિઓના વહીવટ અંગે.
- છઠ્ઠું: આસામ, મેઘાલય, ત્રિપુરા અને મિઝોરમ (AMTM) ના આદિવાસી વિસ્તારો.
- સાતમું: સત્તાની વહેંચણી (કેન્દ્ર, રાજ્ય અને સંયુક્ત યાદી).
- આઠમું: બંધારણ માન્ય 22 ભાષાઓ.
- નવમું: જમીન સુધારા અને ન્યાયિક સમીક્ષાથી સુરક્ષિત કાયદા (1મો સુધારો - 1951).
- દસમું: પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો (52મો સુધારો - 1985).
- અગિયારમું: પંચાયતી રાજ (73મો સુધારો - 1992).
- બારમું: નગરપાલિકાઓ (74મો સુધારો - 1992).
બંધારણના મહત્વના ભાગો (Parts)
- ભાગ 1: સંઘ અને તેનું રાજ્યક્ષેત્ર (Art 1-4)
- ભાગ 2: નાગરિકતા (Art 5-11)
- ભાગ 3: મૂળભૂત અધિકારો (Art 12-35)
- ભાગ 4: રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (Art 36-51)
- ભાગ 4A: મૂળભૂત ફરજો (Art 51A)
- ભાગ 5: કેન્દ્ર સરકાર (Art 52-151)
- ભાગ 6: રાજ્ય સરકાર (Art 152-237)
- ભાગ 9: પંચાયતી રાજ
- ભાગ 9A: નગરપાલિકાઓ
- ભાગ 15: ચૂંટણી પંચ (Art 324-329)
- ભાગ 18: કટોકટીની જોગવાઈ (Art 352-360)
- ભાગ 20: બંધારણ સુધારો (Art 368)
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
યાદ રાખવાની શોર્ટકટ ટ્રીક: TEARS OF OLD PM
12 પરિશિષ્ટો યાદ રાખવા માટે 'TEARS OF OLD PM' શબ્દ યાદ રાખો:
- T: Territory (સીમાઓ)
- E: Emoluments (પગાર)
- A: Affirmation (શપથ)
- R: Rajya Sabha (બેઠકો)
- S: Scheduled Areas (અનુસૂચિત વિસ્તારો)
- O: Other Areas (છઠ્ઠું પરિશિષ્ટ)
- F: Federal List (યાદીઓ)
- O: Official Languages (ભાષાઓ)
- L: Land Reforms (9મું)
- D: Defection (પક્ષપલટો)
- P: Panchayats (11મું)
- M: Municipalities (12મું)
