star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૧૮૫૭ના વિપ્લવનો ગુજરાતમાં ઉદય
ભારતના પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો પ્રારંભ ૧૦ મે, ૧૮૫૭ ના રોજ મેરઠથી થયો હતો, જેની અસર જૂન મહિનામાં ગુજરાતમાં જોવા મળી.
- અમદાવાદ: ૧૬ જૂન, ૧૮૫૭ ના રોજ અમદાવાદમાં લશ્કરની ૭મી ટુકડીએ બળવો કર્યો, જેને અંગ્રેજોએ દબાવી દીધો.
- મધ્ય ગુજરાત: આણંદના મુખી ગરબડદાસ પટેલ ના નેતૃત્વમાં ખેડા જિલ્લામાં મોટો બળવો થયો હતો. તેમણે ૨૦૦ જીવાભઈ કોલી અને અન્ય લોકો સાથે મળી લોટીયા ભાગોળ પાસે અંગ્રેજોનો સામનો કર્યો. અંતે તેમને તોપના ગોળે ઉડાવવામાં આવ્યા હતા.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
વાઘેર બળવો (ઓખામંડળ) અને જોધા માણેક
સૌરાષ્ટ્રના ઓખામંડળ (દ્વારકા) વિસ્તારમાં વાઘેર જાતિના લોકોએ અંગ્રેજો સામે ભયંકર લડત આપી.
- નેતૃત્વ: જોધા માણેક અને મૂળુ માણેક.
- દ્વારકા વિજય: ૧૮૫૮ માં વાઘેરોએ દ્વારકા મેળવી લીધું હતું. અંગ્રેજ સેનાપતિ ડોનાવને આ બળવો દબાવવા માટે નૌકાદળનો ઉપયોગ કર્યો હતો. દ્વારકાના મંદિરોને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હતું. વાઘેર સ્ત્રીઓએ ભીના ગોદડાં તોપના ગોળા પર નાખીને ગોળા ઠારવાની વીરતા બતાવી હતી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
પંચમહાલનો આદિવાસી બળવો
પંચમહાલના દાહોદ અને ઝાલોદ વિસ્તારમાં ભીલ અને નાયકડા આદિવાસીઓએ અંગ્રેજોના નાકમાં દમ લાવી દીધો હતો.
- નેતૃત્વ: રૂપસિંહ નાયક અને જોરિયા પરમેશ્વર.
- લડત: તેઓએ અંગ્રેજ થાણાં પર હુમલા કર્યા અને પોતાની સમાંતર સરકાર સ્થાપવાની કોશિશ કરી. અંતે અંગ્રેજોએ છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાત દ્વારા આ બળવાખોરોને પકડી લીધા અને ફાંસી આપી.
તાત્યા ટોપેની ગુજરાત મુલાકાત
વિપ્લવના મહાન નેતા તાત્યા ટોપે નર્મદા નદી ઓળંગીને ગુજરાતમાં પ્રવેશ્યા હતા.
- છોટા ઉદેપુર: તેમણે છોટા ઉદેપુર કબજે કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો (ડિસેમ્બર ૧૮૫૮).
- સંઘર્ષ: બ્રિટિશ જનરલ પાર્ક સામેના યુદ્ધમાં હાર થવાથી તેઓ વડોદરા તરફ આગળ વધી શક્યા નહોતા અને આખરે પંચમહાલના જંગલોમાં થઈને પાછા વળ્યા હતા.
વિપ્લવના પરિણામો અને નિષ્ફળતા
ગુજરાતમાં વિપ્લવ છૂટા છવાયા કેન્દ્રોમાં હોવાથી અને રેલવે-ટેલિગ્રાફની મદદથી અંગ્રેજો તેને દબાવવામાં સફળ રહ્યા. ગાયકવાડ અને અન્ય મોટા દેશી રજવાડાઓએ અંગ્રેજોને ટેકો આપ્યો હતો. ઈ.સ. ૧૮૫૮ થી ભારતનું શાસન કંપની પાસેથી બ્રિટિશ તાજ (Crown) ના હાથમાં ગયું.
