star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
સોલંકી વંશની સ્થાપના અને મૂળરાજ ૧
સોલંકી (ચૌલુક્ય) વંશે ગુજરાતમાં આશરે 250 વર્ષ શાસન કર્યું, જેને ગુજરાતનો 'સુવર્ણકાળ' કહેવામાં આવે છે.
- મૂળરાજ સોલંકી (૯૪૨-૯૯૭): તેણે પોતાના મામા સામંતસિંહ ચાવડાની હત્યા કરી પાટણની ગાદી મેળવી. તેણે સિદ્ધપુરમાં રુદ્ર મહાલય બંધાવવાની શરૂઆત કરી હતી. તે કટ્ટર શૈવ ધર્મી હતો પણ અન્ય ધર્મો પ્રત્યે ઉદાર હતો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ભીમદેવ પ્રથમ અને સોમનાથનો વિનાશ
ભીમદેવ પહેલાના સમયમાં (ઈ.સ. ૧૦૨૬) ગઝનીના સુલતાન મહમુદ ગઝની એ સોમનાથ મંદિર લૂંટ્યું અને તોડી પાડ્યું.
- પુનઃનિર્માણ: ગઝનીના ગયા પછી ભીમદેવે સોમનાથ મંદિરનું પથ્થરનું ભવ્ય મંદિર બંધાવ્યું.
- સ્થાપત્ય: ભીમદેવની રાણી ઉદયમતી એ પાટણમાં જગવિખ્યાત 'રાણીની વાવ' (Rani ni Vav) બંધાવી હતી. મંત્રી વિમલ શાહ દ્વારા આબુ પર 'વિમલ વસહી' જૈન મંદિર પણ આ સમયમાં બંધાયું.
- મોઢેરાનું સૂર્ય મંદિર: ઈ.સ. ૧૦૨૬-૨૭ માં ભીમદેવના શાસનકાળમાં જ આ અદભૂત મંદિરનું નિર્માણ થયું હતું.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
સિદ્ધરાજ જયસિંહ: ગુજરાતનો મહાન વિજેતા
સિદ્ધરાજ જયસિંહ (૧૦૯૪-૧૧૪૩) સોલંકી વંશનો સૌથી યશસ્વી રાજા હતો. તે કર્ણદેવ અને મીનળ દેવી નો પુત્ર હતો.
- યુદ્ધ અને વિજયો: તેણે જૂનાગઢના રાજા રા' ખેંગારને હરાવ્યો અને માળવાના રાજા યશોવર્મન પર વિજય મેળવી 'અવંતિનાથ' નું બિરુદ ધારણ કર્યું.
- બિરુદો: સિદ્ધરાજ, અવંતિનાથ, બાર્બરક જિષ્ણુ, સિદ્ધચક્રવર્તી.
- સાહિત્ય: હેમચંદ્રાચાર્ય દ્વારા સંસ્કૃત વ્યાકરણ ગ્રંથ 'સિદ્ધહેમ શબ્દાનુશાસન' આ સમયમાં લખાયું. હાથી પર આ ગ્રંથની અંબાડી કાઢીને તેનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.
- સ્થાપત્ય: સહસ્ત્રલિંગ સરોવર (પાટણ) અને રુદ્ર મહાલયનું કામ પૂર્ણ કરાવ્યું.
મીનળ દેવીના લોકકલ્યાણના કાર્યો
માતા મીનળ દેવી પ્રજાવત્સલ હતા. તેમના આગ્રહથી સિદ્ધરાજે સોમનાથનો યાત્રાવેરો નાબૂદ કર્યો હતો. ધોળકામાં મલાવ તળાવ અને વિરમગામમાં મુનસર તળાવ તેમના દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યા હતા. 'ન્યાય જોવો હોય તો મલાવ તળાવ જુઓ' એ કહેવત આજે પણ પ્રચલિત છે.
સોલંકી કાળની જાહોજલાલી
આ સમયગાળામાં ગુજરાતની સીમાઓ દક્ષિણમાં કોંકણ અને ઉત્તરમાં રાજસ્થાન સુધી ફેલાયેલી હતી. પાટણ એ આખા ભારતનું સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક પાટનગર બની ગયું હતું.
