star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
પૌરાણિક ગુજરાત (Puranic History)
પ્રાચીન સાહિત્ય મુજબ ગુજરાતનો ઇતિહાસ પૌરાણિક કાળથી શરૂ થાય છે.
- મનુના પુત્ર 'શર્યાતી' એ આનર્ત (ઉત્તર ગુજરાત) માં પોતાની સત્તા સ્થાપી હતી.
- તેના પુત્ર 'આનર્ત' ના નામ પરથી આ પ્રદેશ 'આનર્ત' કહેવાયો.
- આનર્તની રાજધાની 'કુશસ્થળી' (વર્તમાન દ્વારકા નજીક) હતી.
- યાદવ કુળના શ્રીકૃષ્ણ મથુરા છોડીને દ્વારકા આવ્યા અને અહીં 'દ્વારવતી' (દ્વારકા) વસાવી હતી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
મૌર્ય વંશનો ગુજરાતમાં પ્રવેશ - ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય
ગુજરાતનો પ્રમાણભૂત અને લેખિત ઇતિહાસ મૌર્ય વંશથી શરૂ થાય છે.
- ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય (ઈ.સ. પૂર્વે 322-298): તેણે સૌરાષ્ટ્ર (ગિરિનગર) જીતીને મૌર્ય સામ્રાજ્યમાં ભેળવ્યું.
- પુષ્યગુપ્ત વૈશ્ય: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યે તેને ગિરિનગર (જૂનાગઢ) ના સુબા (રાજ્યપાલ) તરીકે નીમ્યો હતો.
- સુદર્શન તળાવ: પુષ્યગુપ્ત વૈશ્યએ ગિરનાર પર્વતમાંથી નીકળતી 'સુવર્ણસિક્તા' અને 'પલાશિની' નદીઓના વહેણને રોકીને પ્રજાના કલ્યાણ માટે 'સુદર્શન તળાવ' નું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
સમ્રાટ અશોક (ઈ.સ. પૂર્વે 273-232)
ચંદ્રગુપ્તના પૌત્ર અશોકના સમયમાં પણ ગુજરાત મૌર્ય શાસન હેઠળ હતું.
- તુષાર્સ્પ: અશોકે જૂનાગઢમાં 'તુષાર્સ્પ' (યવન રાજા) ને સુબા તરીકે નીમ્યો હતો.
- અશોકનો શિલાલેખ: ગિરનારની તળેટીમાં અશોકનો પ્રસિદ્ધ શિલાલેખ આવેલો છે. તેમાં 14 ધર્મ-આજ્ઞાઓ (Edicts) કોતરવામાં આવી છે.
- લિપિ અને ભાષા: આ શિલાલેખ 'બ્રાહ્મી લિપિ' અને 'પ્રાકૃત (પાલી)' ભાષામાં કોતરાયેલું છે.
- સુધારા: તુષાર્સ્પ એ સુદર્શન તળાવ પરથી નહેરો (Canals) કઢાવી હતી જેથી સિંચાઈ થઈ શકે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
જૂનાગઢનો શિલાલેખ - એક ઐતિહાસિક ખજાનો
જૂનાગઢ ખાતેના એક જ પથ્થર પર ત્રણ જુદા-જુદા કાળના રાજાઓના લેખ છે:
- સમ્રાટ અશોક (મૌર્ય વંશ)
- મહાક્ષત્રપ રુદ્રદામા (ક્ષત્રપ વંશ)
- સ્કંદગુપ્ત (ગુપ્ત વંશ)
આ પથ્થરની શોધ જેમ્સ ટોડ (James Tod) દ્વારા 1822 માં કરવામાં આવી હતી અને તેને ઉકેલવાનું શ્રેય જેમ્સ પ્રિન્સેપ (James Prinsep) ને જાય છે. ગુજરાતી વિદ્વાન ડૉ. ભગવાનલાલ ઇન્દ્રજીએ પણ આ લેખ પર ઊંડું સંશોધન કર્યું હતું.
મૌર્ય શાસનનો અંત અને પ્રભાવ
બિંદુસારના સમયમાં પણ ગુજરાત મૌર્ય હસ્તક હતું. મૌર્ય શાસકોએ ગુજરાતમાં કેન્દ્રિય વહીવટીતંત્ર, રસ્તાઓનું નિર્માણ અને ખેતીમાં સુધારા કર્યા હતા. બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર અશોકના સમયમાં વ્યાપક બન્યો, જેના પુરાવા ઉપપરકોટ (જૂનાગઢ) અને સાણા-તળાજાની ગુફાઓમાં જોવા મળે છે.
