star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
મહાગુજરાત આંદોલનનું પાર્શ્વભૂમિ
આઝાદી પછી ભારતનું બંધારણ અમલમાં આવ્યું ત્યારે ગુજરાત મુંબઈ દ્વિભાષી રાજ્ય (Bilingual State) નો ભાગ હતું.
- ભાષાવાર રાજ્યોની માંગ: ગુજરાતના લોકો ગુજરાતી ભાષાના અલગ રાજ્યની માંગ કરી રહ્યા હતા.
- ફઝલ અલી પંચ (૧૯૫૩): આ પંચે ભાષાવાર રાજ્યોની ભલામણ કરી પણ મુંબઈ રાજ્યને દ્વિભાષી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો, જેનાથી ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર બંનેમાં અસંતોષ ફેલાયો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
આંદોલનનો પ્રારંભ અને શહીદો (૧૯૫૬)
૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૫૬ ના રોજ લાલ દરવાજા પાસે વિદ્યાર્થીઓએ અલગ ગુજરાતની માંગ સાથે દેખાવો કર્યા.
- ગોળીબાર: પોલીસના ગોળીબારમાં ૫ થી ૮ વિદ્યાર્થીઓ શહીદ થયા, જેમાં પૂનમચંદ, સુરેશ ભટ્ટ અને કૌશિકભાઈ જેવા નવયુવાનોનો સમાવેશ થાય છે.
- પ્રતિક્રિયા: આ ઘટનાથી સમગ્ર ગુજરાતમાં આક્રોશ ફેલાયો અને આંદોલન ઉગ્ર બન્યું. કોંગ્રેસ ભવન પર પથ્થરમારો થયો અને લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક અને જનતા પરિષદ
ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક, જેઓ લોકોમાં 'ચાચા' તરીકે ઓળખાતા હતા, તેમણે આ આંદોલનનું સુકાન સંભાળ્યું.
- મહાગુજરાત જનતા પરિષદ: ૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૫૬ ના રોજ આ સંસ્થાની સ્થાપના થઈ.
- જનતા કરફ્યુ: લોકોએ સ્વૈચ્છિક રીતે ઘરમાં રહીને સરકાર સામે વિરોધ નોંધાવ્યો. ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકે અનેક ગામોમાં ભવ્ય સભાઓ ગજવી હતી. બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટ અને પ્રબોધ રાવળ જેવા નેતાઓએ પણ મહત્વનો ફાળો આપ્યો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના (૧ મે, ૧૯૬૦)
લોકોના ઉગ્ર આંદોલનને વશ થઈને કેન્દ્ર સરકારે મુંબઈ રાજ્યના ભાગલા પાડવાનો નિર્ણય લીધો.
- સ્થાપના: ૧ મે, ૧૯૬૦ ના રોજ સાબરમતી આશ્રમ, અમદાવાદ ખાતે નૂતન ગુજરાત રાજ્યનું ઉદ્ઘાટન 'મૂક સેવક' રવિશંકર મહારાજ ના હસ્તે થયું.
- પ્રથમ મુખ્યમંત્રી: ડૉ. જીવરાજ મહેતા ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા.
- પ્રથમ રાજ્યપાલ: મહેંદી નવાઝ જંગ ગુજરાતના પ્રથમ રાજ્યપાલ બન્યા. અમદાવાદમાં ગુજરાતની હાઈકોર્ટ અને સચિવાલય પ્રારંભિક રીતે શરૂ થયા.
આંદોલનની અસરો
મહાગુજરાત આંદોલને ગુજરાતની અસ્મિતા અને એકતાને પ્રસ્થાપિત કરી. આ લોક આંદોલન એટલું શક્તિશાળી હતું કે લોકશાહી ઢબે સરકારે પોતાની નીતિ બદલવી પડી હતી. આઝાદી પછીના ગુજરાતના સૌથી મહત્વના પર્વ તરીકે તેને ઓળખવામાં આવે છે.
