star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
અસહકાર આંદોલન અને ગુજરાત (૧૯૨૦-૧૯૨૨)
ગાંધીજીએ ૧૯૨૦ માં 'અસહકાર નું આંદોલન' (Non-Cooperation Movement) શરૂ કર્યું, જેની ગુજરાતમાં વ્યાપક અસર પડી.
- શિક્ષણનું રાષ્ટ્રીયકરણ: ૧૮ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૦ ના રોજ ગાંધીજીએ ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ની સ્થાપના કરી, જેથી વિદ્યાર્થીઓ સરકારી (બ્રિટિશ) શાળાઓ છોડી શકે.
- પદવીનો ત્યાગ: અનેક ગુજરાતીઓએ બ્રિટિશ ઇલકાબો અને પદવીઓ પરત કરી.
- ચોરી-ચોરાની ઘટના (૧૯૨૨): ઉત્તર પ્રદેશમાં થયેલી હિંસાને કારણે ગાંધીજીએ બારડોલી ખાતેથી આ આંદોલન સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી હતી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
બોરસદ સત્યાગ્રહ (૧૯૨૩)
આ સત્યાગ્રહ ખેડા જિલ્લાના બોરસદ તાલુકામાં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
- કારણ: સરકારે 'બાબર દેવા' નામના બહારવટિયાના ત્રાસને રોકવા માટે દરેક વયસ્ક વ્યક્તિ પર ૨ રૂપિયા અને ૭ આનાનો 'હૈડિયા વેરો' નાખ્યો હતો.
- પરિણામ: વલ્લભભાઈ પટેલના નેતૃત્વમાં લોકોએ વેરો ભરવાની ના પાડી. આખરે સરકારે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી અને વેરો નાબૂદ કર્યો. આને લીધે વલ્લભભાઈ 'બોરસદના વિજેતા' ગણાયા.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
બારડોલી સત્યાગ્રહ (૧૯૨૮)
ગુજરાતના ઇતિહાસનો સૌથી સફળ અને શિસ્તબદ્ધ સત્યાગ્રહ.
- કારણ: સુરત જિલ્લાના બારડોલી તાલુકામાં જમીન મહેસૂલમાં ૨૨% નો જંગી વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.
- નેતૃત્વ: વલ્લભભાઈ પટેલે આંદોલનનું સુકાન સંભાળ્યું. તેમણે ખેડૂતોને સંગઠિત કર્યા.
- પરિણામ: સરકારે ઝૂકવું પડ્યું અને વેરો ઘટાડીને ૬.૦૩% કર્યો.
- 'સરદાર' નું બિરુદ: આ સફળતા પછી બારડોલીની મહિલાઓએ (ગાંધીજીના હસ્તે) વલ્લભભાઈ પટેલને 'સરદાર' નું બિરુદ આપ્યું.
નાગપુર ધ્વજ સત્યાગ્રહ (૧૯૨૩)
જોકે આ આંદોલન મહારાષ્ટ્રમાં હતું, પરંતુ તેનું નેતૃત્વ ગુજરાતી નેતાઓ વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ અને વલ્લભભાઈ પટેલ એ કર્યું હતું. રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાના અધિકાર માટે આ લડત લડાઈ હતી.
સ્વરાજ પક્ષ અને ગુજરાત
અસહકાર આંદોલન પછી વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ અને ચિત્રંજન દાસે 'સ્વરાજ પક્ષ' સ્થાપ્યો હતો. વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ ૧૯૨૫ માં કેન્દ્રીય ધારાસભાના પ્રથમ ભારતીય પ્રમુખ (Speaker) બન્યા હતા, જે ગુજરાત માટે ગૌરવની વાત હતી.
