star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
હિન્દ છોડો આંદોલન અને 'કરો યા મરો' (૧૯૪૨)
૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૨ ના રોજ મુંબઈના ગોવાલિયા ટેન્ક મેદાન પર ગાંધીજીએ 'હિન્દ છોડો' નો પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો અને 'કરો યા મરો' (Do or Die) નો નારો આપ્યો.
- નેતાઓની ધરપકડ: ૯ ઓગસ્ટની વહેલી સવારે ગાંધીજી, સરદાર પટેલ અને અન્ય ટોચના નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી.
- ગુજરાતમાં પ્રતિક્રિયા: આ સમાચાર વાયુવેગે ગુજરાતમાં ફેલાયા અને અમદાવાદ, સુરત, નડિયાદ અને વડોદરામાં સજ્જડ હડતાલ પડી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
અમદાવાદની ઐતિહાસિક હડતાલ
અમદાવાદના કાપડ મિલ મજૂરો અને વેપારીઓએ ૧૯૪૨ માં સતત ૧૦૫ દિવસ સુધી મિલો અને બજારો બંધ રાખીને વિશ્વવ્યાપી વિક્રમ સર્જ્યો હતો.
- મજૂર મહાજન સંઘ: આ સંસ્થાના માર્ગદર્શન હેઠળ મજૂરો અડગ રહ્યા.
- શિક્ષણ સંસ્થાઓ: વિદ્યાર્થીઓએ પણ કોલેજોનો ત્યાગ કર્યો. ગુજરાત કોલેજ આ આંદોલનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની હતી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ગુજરાતના શહીદો: વિનોદ કિનારીવાલા
૧૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૨ ના રોજ અમદાવાદની ગુજરાત કોલેજમાં રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવતા સમયે બ્રિટિશ પોલીસના ગોળીબારથી યુવાન વિદ્યાર્થી વિનોદ કિનારીવાલા શહીદ થયા.
- ઉમાકાંત કડિયા: અમદાવાદના રાયપુર વિસ્તારમાં લડત દરમિયાન ઉમાકાંત કડિયા પણ શહીદ થયા હતા.
- સ્થાનિક બલિદાન: મહેમદાવાદ, ઓડ અને વડોદરામાં પણ સામાન્ય જનતાએ ગોળીબારનો સામનો કર્યો હતો.
ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિઓ અને આઝાદ હિન્દ ફોજ
- છોટુભાઈ પુરાણી: તેમણે નર્મદાના જંગલોમાં ભૂગર્ભમાં રહીને આંદોલન ચલાવ્યું હતું. રેલવેના પાટા ઉખેડવા અને ટેલિગ્રાફ લાઈનો કાપવાની પ્રવૃત્તિ થઈ.
- INA (Azad Hind Fauj): નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝની આઝાદ હિન્દ ફોજમાં અનેક પ્રવાસી ગુજરાતીઓ (જેમ કે બર્મા અને સિંગાપોરના ગુજરાતીઓ) એ આર્થિક અને લશ્કરી મદદ આપી હતી.
- ઝવેરચંદ મેઘાણી: તેમના કાવ્યોએ ૧૯૪૨ ના આંદોલનમાં સૈનિકો અને યુવાનોમાં લોહી ઉકાળ્યું હતું.
સ્વતંત્રતા અને ભાગલા
૧૯૪૪ થી માઉન્ટબેટન યોજના સુધીની વાટાઘાટોમાં સરદાર પટેલે લોખંડી મનોબળ બતાવ્યું. આખરે ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ ના રોજ ભારત આઝાદ થયું, પરંતુ સાથે દેશના ભાગલા પડ્યા, જેની અસર શરણાર્થીઓના પ્રવાહ તરીકે ગુજરાતના દરિયાકાંઠા અને સરહદી વિસ્તારોમાં જોવા મળી.
