star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
કુમારપાળ સોલંકી (૧૧૪૩-૧૧૭૨): ગુજરાતના અશોક
સિદ્ધરાજ જયસિંહ પછી તેનો કુટુંબી ભાઈ કુમારપાળ ગાદી પર આવ્યો. તેણે હેમચંદ્રાચાર્યના પ્રભાવ હેઠળ જૈન ધર્મ સ્વીકાર્યો અને સમગ્ર રાજ્યમાં 'અમારિ ઘોષણા' (જીવહિંસા પર પ્રતિબંધ) કરાવી.
- સુધારા: તેણે દારૂબંધી, જુગારબંધી અને શિકાર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.
- સોમનાથ નિર્માણ: હેમચંદ્રાચાર્યના આદેશથી તેણે સોમનાથનું ભવ્ય શિલામય મંદિર (કૈલાસ મેરુ પ્રસાદ) બંધાવ્યું.
- પટોળા: તેણે છેક મહારાષ્ટ્રના જાલનાથી ૭૦૦ પટોળા વણકર પરિવારોને પાટણમાં વસાવ્યા હતા.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
નાયિકા દેવી અને કસદ્રાનું યુદ્ધ (૧૧૭૮)
કુમારપાળ પછી અજયપાળ અને ત્યારબાદ બાળક મૂળરાજ બીજા નું શાસન આવ્યું.
- મહમ્મદ ઘોરીનું આક્રમણ: ઈ.સ. ૧૧૭૮ માં મહમ્મદ ઘોરીએ ગુજરાત પર ચડાઈ કરી.
- વીરતા: મૂળરાજ બીજાની માતા નાયિકા દેવી (કદંબની રાજકુમારી) એ પોતાના નાના બાળકને પીઠ પાછળ બાંધીને આબુની તળેટીમાં કસદ્રાના યુદ્ધ માં ઘોરીને કારમી હાર આપી હતી. ઘોરી અહીંથી જ પાછો નાસી ગયો હતો.
ભોળા ભીમદેવ અને સત્તાનું હસ્તાંતરણ
ભીમદેવ બીજો (૧૧૭૮-૧૨૪૧) સોલંકી વંશમાં સૌથી લાંબુ શાસન કરનાર રાજા હતો (~૬૩ વર્ષ). તેના નબળા શાસન દરમિયાન તેના મંત્રીઓ લવણપ્રસાદ અને વીરધવલ શક્તિશાળી બન્યા, જેઓએ ધોળકામાં પોતાની સત્તા જમાવી અને 'વાઘેલા વંશ' નો પાયો નાખ્યો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
વાઘેલા વંશ અને વસ્તુપાળ-તેજપાળ
વિસલદેવ વાઘેલા (૧૨૪૪-૧૨૬૨) વંશનો પ્રથમ સ્વતંત્ર રાજા બન્યો.
- મંત્રીઓ: વસ્તુપાળ અને તેજપાળ જેવા બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓએ ગુજરાતના સ્થાપત્યમાં અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો. આબુ પર 'લુણ વસહી' (દેરાણી-જેઠાણીના ગોખલા) આ સમયમાં બંધાયા.
- દુષ્કાળ વખતે સહાય: વિસલદેવના સમયમાં પડેલા ભયંકર દુષ્કાળ વખતે ઝડુશા નામના દાનવીર વેપારીએ પોતાના અનાજના કોઠારો પ્રજા માટે ખોલી દીધા હતા.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
કર્ણદેવ વાઘેલા (કર્ણ ઘેલો): રાજપૂત યુગનો અંત
વાઘેલા વંશનો છેલ્લો રાજા કર્ણદેવ વાઘેલા હતો.
- અલાઉદ્દીન ખીલજીનું આક્રમણ: ઈ.સ. ૧૨૯૯ માં અલાઉદ્દીન ખીલજીના સેનાપતિઓ ઉલુઘ ખાન અને નુસરત ખાને ગુજરાત પર આક્રમણ કર્યું.
- પરાજય: કર્ણદેવ હારી ગયો અને દેવગિરિ નાસી ગયો. આ સાથે ગુજરાતમાં ૬૦૦ વર્ષ જૂના હિન્દુ રાજપૂત શાસનનો અંત આવ્યો અને સલ્તનત કાળ ની શરૂઆત થઈ. નંદશંકર મહેતાએ તેમના પર પ્રસિદ્ધ નવલકથા 'કરણ ઘેલો' લખી છે.
