જાણીતા સ્થળો અને તીર્થધામો (Pilgrimage & Tourism)

૧. ગુજરાતનો પ્રવાસન અને ધાર્મિક વારસો

ગુજરાત 'ભક્તિ' અને 'શક્તિ' નો સંગમ છે. રાજ્યમાં હજારો વર્ષ જૂના મંદિરો, ઐતિહાસિક સ્થાપત્યો અને પ્રાકૃતિક સુંદરતા ધરાવતા સ્થળો છે. ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગ (TCGL) દ્વારા 'ખુશબૂ ગુજરાત કી' (Khushboo Gujarat Ki) અભિયાન હેઠળ પ્રવાસનને વૈશ્વિક ઓળખ અપાઈ છે.

ધાર્મિક દૃષ્ટિએ ગુજરાતમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની નગરી દ્વારકા, પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ સોમનાથ અને જૈન ધર્મના તીર્થ પાલીતાણા જેવા વિશ્વવિખ્યાત સ્થળો છે. શક્તિપીઠોમાં અંબાજી, પાવાગઢ અને બહુચરાજી કરોડો શ્રદ્ધાળુઓના આસ્થાના કેન્દ્રો છે.

પ્રાકૃતિક પ્રવાસનમાં કચ્છનું સફેદ રણ, ગીરના જંગલો અને સાપુતારા ગીરીમથક પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે. સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી (Statue of Unity) એ આધુનિક ગુજરાતના પ્રવાસન નકશામાં વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા તરીકે સ્થાન મેળવ્યું છે. આ સ્થળો ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, શ્રદ્ધા અને અત્યાધુનિક વિકાસના સાક્ષી છે.

૩. શક્તિપીઠો અને પહાડી તીર્થો

• અંબાજી (બનાસકાંઠા): આરાસુર પર્વત પર આવેલું શક્તિપીઠ. અહીં માતાનું યંત્ર પૂજાય છે (મૂર્તિ નથી). ભાદરવી પૂનમનો મેળો અને ગબ્બર પર્વત મુખ્ય આકર્ષણ છે.
• પાવાગઢ (પંચમહાલ): મહાકાળી માતાનું મંદિર, જે યુનેસ્કો હેરિટેજ લિસ્ટમાં (ચાંપાનેર પાસે) સ્થાન પામ્યું છે.
• બહુચરાજી (મહેસાણા): કૂકડાના વાહનવાળી અને કિન્નર સમુદાયના આસ્થા ધરાવતી શક્તિપીઠ.
• ગિરનાર (જૂનાગઢ): ગુજરાતનો સૌથી ઊંચો પર્વત. અહીં અંબાજી માતા, દત્તાત્રેય અને જૈન દેરાસરો આવેલા છે. એશિયાનો સૌથી લાંબો રોપ-વે હવે અહીં કાર્યરત છે.
• પાલીતાણા (શેત્રુંજય, ભાવનગર): ૮૬૩ જૈન દેરાસરો ધરાવતું 'મંદિરોનું શહેર'. જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવનું આ મુખ્ય સ્થાન છે.

૫. સાબરમતી આશ્રમ અને ઐતિહાસિક સ્થાપત્યો

• સાબરમતી આશ્રમ (અમદાવાદ): મહાત્મા ગાંધીનું નિવાસસ્થાન, જ્યાંથી દાંડી કૂચ શરૂ થઈ હતી. સત્યાગ્રહ અને અહિંસાના વિચારોનો આ વૈશ્વિક સ્ત્રોત છે.
• રાણીની વાવ (પાટણ): સોલંકી યુગની આ ભવ્ય વાવ યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ ક્ષેત્રમાં છે. ૧૦૦ ની ચલણી નોટ પર તે સ્થાન ધરાવે છે.
• અડાલજની વાવ (ગાંધીનગર): હિન્દુ અને મુસ્લિમ સ્થાપત્ય શૈલીનું ઉત્તમ મિશ્રણ ધવરાવતી પંચમાળની વાવ.
• મોઢેરા સૂર્યમંદિર: પુષ્પાવતી નદીના કિનારે, સોલંકી શાસનકાળનું અદભૂત સ્થાપત્ય. ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ અહીં દર વર્ષે ઉજવાય છે.