star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૧. ચંદ્રયાન-૧: ભારતનું પ્રથમ સોપાન (૨૦૦૮)
ચંદ્રયાન-૧ મિશન ભારતનું પ્રથમ ચંદ્ર અભિયાન હતું.
- લોન્ચ: ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮, PSLV-C11 રોકેટ દ્વારા.
- મુખ્ય સફળતા: ચંદ્રની સપાટી પર 'પાણી' ($H_2O$) હોવાના અવશેષો શોધ્યા.
- MIP (Moon Impact Probe): જે ચંદ્ર પર પડ્યું તેને 'જવાહર પોઈન્ટ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૨. ચંદ્રયાન-૨: સંઘર્ષ અને શીખ (૨૦૧૯)
- લોન્ચ: ૨૨ જુલાઈ ૨૦૧૯, GSLV MK III (LVM3) દ્વારા.
- ભાગો: ઓર્બિટર, લેન્ડર (વિક્રમ) અને રોવર (પ્રજ્ઞાન).
- પરિણામ: ઓર્બિટર સફળતાપૂર્વક કામ કરી રહ્યું હતું, પણ છેલ્લી ક્ષણે સોફ્ટ લેન્ડિંગ ન થઈ શકતા વિક્રમ લેન્ડર ક્રેશ થયું.
- જે જગ્યાએ લેન્ડર પડ્યું તેને 'તિરંગા પોઈન્ટ' નામ અપાયું.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૩. ચંદ્રયાન-૩: ઐતિહાસિક વિજય (૨૦૨૩)
ભારત વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો જેણે ચંદ્રના 'દક્ષિણ ધ્રુવ' (South Pole) પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.
- લેન્ડિંગ તારીખ: ૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ (જેને હવે 'નેશનલ સ્પેસ ડે' તરીકે ઉજવાય છે).
- શિવ શક્તિ પોઈન્ટ: ચંદ્રયાન-૩ ના લેન્ડિંગ પોઈન્ટનું નામ.
- લેન્ડર: વિક્રમ (ડો. સારાભાઈના માનમાં).
- રોવર: પ્રજ્ઞાન (સંસ્કૃતમાં અર્થ - વિજ્ઞાન/બુદ્ધિ).
૪. દક્ષિણ ધ્રુવનું મહત્વ
ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવ હંમેશા અંધારામાં રહે છે.
- ત્યાં 'પાણીના બરફ' (Water Ice) હોવાની પ્રબળ શક્યતા છે.
- ભવિષ્યમાં જો માનવોએ ચંદ્ર પર વસવાટ કરવો હોય તો આ વિસ્તાર સૌથી અનુકૂળ છે કારણ કે ત્યાં હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન મળી શકે તેમ છે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૫. વૈજ્ઞાનિક સાધનો (Payloads)
- ChaSTE: ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન માપવા.
- ILSA: ચંદ્ર પર ભૂકંપની હિલચાલ માપવા (ચંદ્રકંપ).
- Laser Retroreflector Array: પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચેનું અંતર સચોટ રીતે માપવા.
૬. ભવિષ્ય ના મિશન: લ્યુપેક્સ (LUPEX)
ભારત (ISRO) અને જાપાન (JAXA) સાથે મળીને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર વધુ ઊંડી તપાસ માટે LUPEX મિશન ની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તેને ચંદ્રયાન-૪ ની શ્રેણીમાં પણ ગણવામાં આવી શકે છે.
